Türkiye'de Çocuklar Ne Zaman Ailenin Sigortası Oldu?

BSHABERLER / M. HALUK YALÇINKAYA

Çalışan gençlerin aile bütçesine katkı sunmak zorunda kalması ve üniversite çağındaki gençlerin ev geçimine destek vermesinin yeniden tartışıldığı bir dönemde, Uzman Klinik Psikolog Hatice Keltek dikkat çeken değerlendirmelerde bulundu. Keltek, Cannes Film Festivali'nde gösteriminin ardından 19 dakika ayakta alkışlanan "Manevi Değer" filmi üzerinden Türkiye toplumunun önemli sorunlarından birine ışık tuttu.

Yıllar sonra bir cenaze nedeniyle aynı çatı altında buluşan iki kız kardeş ile onları terk eden babalarının hikâyesini anlatan film, Keltek'e göre yalnızca bir aile dramı değil; nesiller boyunca aktarılan duygusal yüklerin ve "iyi evlat" olma baskısının da yansıması niteliğinde.

"Bazı çocuklar evlat değil, yük taşıyıcısı olarak büyüyor"

Filmde Nora karakterinin küçük yaşlardan itibaren ailesinin duygusal yükünü üstlendiğini belirten Keltek, bunun Türkiye'de sıkça karşılaşılan bir durum olduğunu ifade etti.

"Bir değeri taşımak insana ne zaman ağır gelir? O değeri taşımayı kendisi seçmediyse. Tercih değil de zorunluluksa. Çocuklukta üstlenilen bazı sorumluluklar kişiyi olgunlaştırmaz; tam tersine kendi çocukluğunu yaşayamayan yetişkinlere dönüştürür. Türkiye'de birçok insan evlat olarak değil, ailenin yük taşıyıcısı olarak büyüyor."

Ebeveynleştirilmiş çocukların görünmez yükü

Nora'nın film boyunca kardeşini koruyan, aile içindeki çatışmaları üstlenen ve sürekli sorumluluk alan kişi olduğuna dikkat çeken Keltek, psikoloji literatüründe bunun "ebeveynleştirilmiş çocuk" olarak tanımlandığını söyledi.

"Anne-babanın üstlenmesi gereken duygusal sorumlulukları çocuk üstlenmeye başladığında roller değişir. Çocuk çocukluğunu yaşayamaz. Sürekli güçlü olmak zorunda hisseder. Yıllar sonra bile bir şey düştüğünde ilk refleksi onu tutmak olur. Çünkü hayatı boyunca düşeni tutarak var olmuştur."

Travmalar evlerden çıksa da izleri kalıyor

Keltek, filmdeki evin yalnızca bir mekân değil, aynı zamanda aile hafızasını taşıyan güçlü bir sembol olduğunu belirtti.

"Travmalar yalnızca insanlarda yaşamaz. İnsanların kurduğu ilişkilerde, aile hikâyelerinde ve sembollerde yaşamaya devam eder. Bu yüzden bazı insanlar yıllar sonra bile çocukluk evine döndüğünde kendisini yeniden aynı duyguların içinde bulabilir."

"Affetmek bir karar değil, süreçtir"

Filmin finalinde baba ile kız arasındaki mesafenin tamamen kapanmadığını ancak yeni bir kapının aralandığını ifade eden Keltek, affetme kavramının çoğu zaman yanlış değerlendirildiğini söyledi.

"Affetmek tek bir anda gerçekleşen sihirli bir olay değildir. Özellikle ağır yaralanmalar söz konusuysa kişi önce yaşadıklarını anlamlandırır, yasını tutar ve sınırlarını yeniden kurar. Affetmek çoğu zaman bir karar değil, uzun bir psikolojik süreçtir."

Görünür olmaktan neden korkuyoruz?

Filmde Nora'nın sahneye çıkmakta zorlanmasının da geçmiş travmalarla ilişkili olduğunu belirten Keltek, görünür olmanın herkes için aynı anlamı taşımadığını vurguladı.

"Çocukluğu boyunca görünür olduğunda eleştirilen, cezalandırılan veya korku yaşayan bir kişi için sahne yalnızca sahne değildir. Bazen bir tiyatro salonu, çocukluk evinin yeniden kurulmuş hâlidir. Bu nedenle performans kaygısının altında çoğu zaman yalnızca heyecan değil, geçmiş deneyimler de bulunur."

"Manevi değer insanı taşımalı, ezmemeli"

Filmin merkezindeki temel sorunun "Manevi değer nedir?" değil, "Bir insan ne kadar yük taşımalıdır?" sorusu olduğunu ifade eden Keltek, değerlendirmelerini şu sözlerle tamamladı:

"Manevi değerler kimliğimizi oluşturan önemli dayanaklardır. Ancak kişi taşıdığı değerin altında eziliyorsa, artık orada değer değil yük vardır. Bir değerin kıymeti, insanı kendinden uzaklaştırmasında değil; kendisi olarak kalmasına izin vermesinde saklıdır. Bugün hem aileler hem de bireyler için asıl soru şudur: Taşıdığımız şey gerçekten bizim seçtiğimiz bir değer mi, yoksa bize bırakılmış bir yük mü?"