Cumalıkızık’tan Darıdere’ye Vefa’nın Peşinde

1989 yılında eğitim için Bursa'ya ayak bastığımda, Bulgaristan'dan zorunlu göçle gelen nice soydaşımızın acı dolu hikayelerine tanık olmuştum. Evlerini, barklarını, hatta bazıları oğlunu, kızını, annesini babasını  geride bırakıp, hiç tanımadıkları insanların yanında, okulların köşelerinde hayata tutunmaya çalışan bu insanların çaresizliği yüreğime işlemişti. O günlerde konuştuğum bir soydaşımızın "Evimizi barkımızı bıraktık. Mezarımızı taşımızı bırakıp geldik. Yaşasam mı ölsem mi bilemiyorum. Kır çiçekleri dolu mis kokan bahçem gözlerimde tütüyor. Sarı kızımı bıraktık," diyerek gözyaşlarıyla anlattıkları hala kulaklarımda çınlıyor.

Onların hüzünlü anlatımlarıyla zihnime kazınan Bulgaristan toprakları, o zamanlar benim için uzak bir hayaldi.

Ta ki sevgili arkadaşım Sevinç Çelebi'nin “Doğduğum yerlere gidelim mi seninle?” demesiyle bu hayal, yavaş yavaş gerçeğe dönüşmeye başladı. Bir iki derken, o topraklar benim için adeta komşu kapısı haline geldi. Ancak o topraklara her gidişimde, atalarımızın orada bıraktığı eserler içimde buruk bir tat bırakıyor. Sanki geçmişin sessiz çığlıkları yankılanıyor o taş duvarlarda.

Kapıkule Sınır Kapısı'ndan geçtikten sonra sırasıyla Kırcaali'yi, daha sonra da Yıldırım Belediyesi'nin kardeş şehri olan Cebel ve Eğridere’yi ziyaret ettik.

Son olarak yolumuz, Darıdere olarak da bilinen Zlatograd kasabasına düştü. Rodop Dağları'nın doğusunda yemyeşil bir vadide kurulu bu şirin kasaba, Yunanistan sınırına sadece beş kilometre mesafede. Yeşilin her tonunu barındıran yollarda ilerlerken, doğanın tüm güzelliklerinin bu güzergahta adeta vücut bulduğunu hissettim.

Zlatograd, kültürel mirasını, geleneklerini, el sanatlarını ve özgün mutfağını büyük bir özenle yaşatan bir şehir. Şifa deposu ballarını unutmayayım. Burada yaşayan insanlar, sorduğunuz her soruya içtenlikle cevap veriyor, sıcak ve samimi tavırları dikkatimi çekti.Kasabanın merkezindeki tarihi mekan kompleksi, adeta bir açık hava müzesi gibi. Eski okul binası, restore edilerek müzeye dönüştürülmüş. Geleneksel deri işleme ve çırçır gibi zanaat atölyeleri ise hala canlılığını koruyor.

Cumalıkızık'ı andıran dar sokaklarında dolaşırken, küçük bir kafenin önünde durduk. Kumda kahve pişiriyorlardı. Kısa bir mola verip içeriye girdik. Kumda hazırlanan kahvelerin sunumu da en az tadı kadar özeldi. Garson, kahve fincanlarını tepsiye dizip,  fincanlarla dolu tepsiyi 360 derece döndürerek ikram ediyordu. Kahve molasının ardından Zlatograd sokaklarında yürümeye devam ettik. Arnavut kaldırımlı tarihi sokaklar ve etrafındaki geleneksel evler, insana bambaşka bir dünyanın kapılarını aralıyor.

Tarihi bölgenin içinde yer alan okul müzesi, 1978 yılında kurulmuş. Okuldan müzeye dönüştürülen bu tarihi yapı, geçmişin eğitim atmosferini günümüze taşıyor. Müzede, o döneme ait bir kaç sınıf ve öğretmenler odası korunmuş durumda. Sınıfta gördüğümüz yazı yazmak için kullanılan kum havuzları, mum boyalar, mürekkep şişeleri, haritalar, abaküs ve o meşhur uzun sopa...

Sopayı görünce, çocukluğumuzun korkulu rüyası olan kızılcık sopaları zihnimde canlandı. Yaklaşık on iki bin kişinin yaşadığı bir kasabada böylesine anlamlı bir müzeyle karşılaşmak gerçekten etkileyiciydi.

Şehri ortadan ikiye bölen çay, bambaşka bir atmosfer yaratırken, dağın yamaçlarına serpilmiş evler Karadeniz bölgemizdeki yerleşim şeklini anımsattı bana. Osmanlı döneminden kalma izleri ve Rodop Dağları'nın o kendine has atmosferi, Zlatograd'ı unutulmaz kılıyor.

Bu ziyaret, 1989 yılında Bursa'ya gelen ve memleket hasretiyle yanan soydaşlarımızın anılarına bir saygı duruşuydu adeta. Onların doğup büyüdüğü, hatıralarıyla dolu o toprakları görmek, benim için bir vefa borcuydu. Komşu kapısı dediğimiz bu topraklar, sadece coğrafi bir yakınlığı değil, aynı zamanda derin bir gönül bağını da ifade ediyor.